Notes on Reflection and Refraction Class 10 Assamese medium

⚡ CLASS 10 PHYSICS • ASSAMESE MEDIUM • HSLC 2027

Reflection and Refraction of Light

পোহৰৰ প্ৰতিফলন আৰু প্ৰতিসৰণ — Complete Notes, Laws, Formula, Ray Diagrams & Important Questions

📚 সূচীপত্ৰ — Table of Contents

🌟 এটা সৰু কাহিনীৰে Reflection আৰু Refraction বুজোঁ

ৰাহুলে এদিন এখন ডাঙৰ আইনাৰ সন্মুখত থিয় হৈ নিজৰ মুখখন চালে। আইনাখনত তাৰ প্ৰতিচ্ছবি স্পষ্টকৈ দেখা গ’ল। অলপ পিছত সি পানীৰ গিলাচ এটাত এটা pencil ৰাখি বাহিৰৰ পৰা চালে। Pencil-ডাল যেন পানীৰ ভিতৰত বেঁকা হৈ থকা যেন লাগিল!

ৰাহুলে ভাবিলে—“আইনাৰ পৰা পোহৰ ঘূৰি আহে কিয়, কিন্তু পানীত সোমাওঁতে পোহৰৰ পথ সলনি হয় কিয়?”

এই দুটা সাধাৰণ ঘটনাৰ আঁৰতেই আছে Class 10 Physics-ৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় Reflection and Refraction of Light। আইনাৰ পৰা পোহৰ ঘূৰি অহাটো হৈছে reflection of light, আৰু এটা স্বচ্ছ মাধ্যমৰ পৰা আন এটা মাধ্যমলৈ যাওঁতে পোহৰৰ direction সলনি হোৱাটো হৈছে refraction of light।

💡 Reflection and Refraction of Light — Introduction

Reflection and Refraction of Light Class 10 Assamese Medium অধ্যায়টো HSLC Physics-ৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই অধ্যায়ত পোহৰৰ প্ৰতিফলন, পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ, spherical mirrors, concave mirror, convex mirror, lenses, refractive index, mirror formula, lens formula আৰু magnification আদি বিষয় আলোচনা কৰা হয়।

সহজ ভাষাত ক’লে, কোনো reflecting surface-ত পোহৰ পৰি আগৰ মাধ্যমলৈ ঘূৰি আহিলে তাক reflection বোলে। আনহাতে, পোহৰ এটা transparent medium-ৰ পৰা আন এটা mediumলৈ যাওঁতে তাৰ speed সলনি হয় আৰু সাধাৰণতে direction-ও সলনি হয়; এই পৰিঘটনাই হৈছে refraction।

এই Reflection and Refraction Assamese Medium Notesত concept-based explanation-ৰ লগতে 20টা 2/3 mark question-answer, 10টা 5/6 mark question-answer আৰু প্ৰয়োজনীয় formula দিয়া হৈছে। HSLC 2027 preparation-ৰ বাবে এই notes revision আৰু written practice দুয়োটাতে সহায়ক হ’ব।

🪞 Reflection

পোহৰ surface-ত পৰি পুনৰ একে মাধ্যমলৈ ঘূৰি আহে।

🌈 Refraction

Medium সলনি কৰাৰ সময়ত পোহৰৰ speed আৰু direction সলনি হয়।

🔮 Mirror

Concave আৰু convex mirror-এ বিভিন্ন ধৰণৰ image সৃষ্টি কৰে।

🔍 Lens

Convex আৰু concave lens-এ refraction-ৰ সহায়ত image সৃষ্টি কৰে।

🪞 পোহৰৰ প্ৰতিফলন — Reflection of Light

কোনো smooth বা reflecting surface-ত আপতিত হোৱা light ray পুনৰ একে মাধ্যমলৈ ঘূৰি অহা পৰিঘটনাক পোহৰৰ প্ৰতিফলন বা reflection of light বোলে। Plane mirror, polished metal আৰু শান্ত পানীৰ পৃষ্ঠত reflection স্পষ্টকৈ দেখা যায়।

⚡ Reflection-ৰ দুটা নিয়ম

  1. Incident ray, reflected ray আৰু point of incidence-ত অংকন কৰা normal একেটা plane-ত থাকে।
  2. Angle of incidence আৰু angle of reflection সমান।
∠i = ∠r

ইয়াত i = angle of incidence আৰু r = angle of reflection। Angle surface-ৰ সৈতে নহয়, normal-ৰ সৈতে জোখা হয়।

🔮 Spherical Mirrors

Spherical mirror হৈছে spherical surface-ৰ এটা অংশ হিচাপে গঠিত mirror। ইয়াৰ দুটা মুখ্য প্ৰকাৰ হৈছে concave mirror আৰু convex mirror।

🔴 Concave Mirror

Reflecting surface ভিতৰৰ ফালে বেঁকা। ই parallel rays-ক converge কৰে, সেয়ে ইয়াক converging mirror বোলা হয়।

🔵 Convex Mirror

Reflecting surface বাহিৰৰ ফালে বেঁকা। ই parallel rays-ক diverge কৰে আৰু wider field of view দিয়ে।

📌 Important Mirror Terms

  • Pole (P): Mirror-ৰ reflecting surface-ৰ মাজৰ বিন্দু।
  • Centre of Curvature (C): যি sphere-ৰ অংশ হিচাপে mirror গঠিত, সেই sphere-ৰ centre।
  • Radius of Curvature (R): Pole আৰু centre of curvature-ৰ মাজৰ দূৰত্ব।
  • Principal Axis: Pole আৰু centre of curvature-ৰ মাজেৰে যোৱা straight line।
  • Principal Focus (F): Principal axis-ৰ parallel rays reflection-ৰ পিছত যি point-ত converge কৰে বা যি point-ৰ পৰা diverge কৰা যেন লাগে।
  • Focal Length (f): Pole আৰু principal focus-ৰ মাজৰ distance।
R = 2f

Convex mirror rear-view mirror হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় কাৰণ ই wider field of view দিয়ে আৰু সাধাৰণতে virtual, erect আৰু diminished image সৃষ্টি কৰে।

🌈 পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ — Refraction of Light

পোহৰ যেতিয়া এটা transparent medium-ৰ পৰা আন এটা transparent mediumলৈ যায়, তেতিয়া তাৰ speed সলনি হয়। এই speed change-ৰ ফলত পোহৰৰ direction সলনি হ’ব পাৰে। এই ঘটনাক refraction of light বা পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ বোলে।

উদাহৰণস্বৰূপে, airৰ পৰা glassলৈ পোহৰ যাওঁতে ray সাধাৰণতে normal-ৰ ফালে বেঁকে। Glassৰ পৰা airলৈ আহোঁতে ray সাধাৰণতে normal-ৰ পৰা আঁতৰি যায়।

📐 Snell’s Law

sin i / sin r = constant

নিৰ্দিষ্ট দুটা মাধ্যমৰ বাবে incident angle আৰু refracted angle-ৰ sine-ৰ অনুপাত এটা constant থাকে। এই নিয়মক Snell’s law বোলে।

💎 Refractive Index

Vacuum-ত পোহৰৰ speed আৰু কোনো medium-ত পোহৰৰ speed-ৰ অনুপাতক সেই medium-ৰ refractive index বোলে।

n = c / v

ইয়াত n = refractive index, c = vacuum-ত light speed আৰু v = medium-ত light speed।

🔍 Lenses — Convex আৰু Concave Lens

🔎 Convex Lens

মাজত ডাঠ আৰু কাষত পাতল। Parallel rays-ক principal focus-ত converge কৰে। সেয়ে convex lens-ক converging lens বোলে।

👓 Concave Lens

মাজত পাতল আৰু কাষত ডাঠ। Parallel rays-ক diverge কৰায়। সেয়ে concave lens-ক diverging lens বোলে।

🧮 Lens Formula

1/f = 1/v − 1/u

📏 Magnification

m = hᵢ / hₒ = v / u

Numerical problem সমাধান কৰোঁতে Cartesian sign convention সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।

⚡ Formula Vault — Exam Revision

🪞 Mirror Formula
1/f = 1/v + 1/u
📏 Mirror Magnification
m = −v/u
🔍 Lens Formula
1/f = 1/v − 1/u
📐 Lens Magnification
m = v/u
🔮 Mirror Relation
R = 2f
💎 Refractive Index
n = c/v
🎯 Numerical Trick: প্ৰথমে Given → Formula → Substitution → Calculation → Unit এই order-ত answer লিখিলে calculation সহজ হয় আৰু presentation ভাল হয়।

📝 20টা Important 2/3 Mark Question Answers

1. পোহৰৰ প্ৰতিফলন কি? 2/3 Marks কোনো reflecting surface-ত পৰি পোহৰ পুনৰ একে মাধ্যমলৈ ঘূৰি অহা পৰিঘটনাক পোহৰৰ প্ৰতিফলন বা reflection of light বোলে।
2. পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ কি? 2/3 Marks পোহৰ এটা transparent medium-ৰ পৰা আন এটা mediumলৈ যাওঁতে speed আৰু direction সলনি হোৱা পৰিঘটনাক পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ বা refraction of light বোলে।
3. Reflection-ৰ দুটা নিয়ম লিখা। 2/3 Marks Incident ray, reflected ray আৰু normal একেটা plane-ত থাকে। দ্বিতীয়তে, angle of incidence আৰু angle of reflection সমান, অৰ্থাৎ ∠i = ∠r।
4. Normal কি? 2/3 Marks Point of incidence-ত reflecting বা refracting surface-ৰ ওপৰত perpendicularভাৱে অংকন কৰা কাল্পনিক straight line-ক normal বোলে।
5. Concave mirror কি? 2/3 Marks যি spherical mirror-ৰ reflecting surface ভিতৰৰ ফালে বেঁকা, তাক concave mirror বোলে। ই converging mirror হিচাপে কাম কৰে।
6. Convex mirror কি? 2/3 Marks যি spherical mirror-ৰ reflecting surface বাহিৰৰ ফালে বেঁকা, তাক convex mirror বোলে। ই diverging mirror হিচাপে কাম কৰে।
7. Principal focus কি? 2/3 Marks Principal axis-ৰ parallel rays reflection-ৰ পিছত যি point-ত converge কৰে, সেই point-ক principal focus বোলে। Convex mirror-ত rays এটা focus-ৰ পৰা আহিছে যেন দেখা যায়।
8. Radius of curvature আৰু focal length-ৰ সম্পৰ্ক কি? 2/3 Marks Spherical mirror-ৰ বাবে radius of curvature focal length-ৰ দুগুণ। সেয়ে R = 2f।
9. Convex mirror rear-view mirror হিচাপে কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়? 2/3 Marks Convex mirror-এ wider field of view দিয়ে আৰু virtual, erect আৰু diminished image সৃষ্টি কৰে। সেয়ে driver-এ পিছফালৰ অধিক অঞ্চল চাব পাৰে।
10. Refraction কিয় হয়? 2/3 Marks পোহৰ এটা medium-ৰ পৰা আন mediumলৈ যাওঁতে তাৰ speed সলনি হয়। এই speed change-ৰ ফলত light ray-ৰ direction সলনি হ’ব পাৰে।
11. Refractive index কি? 2/3 Marks Vacuum-ত পোহৰৰ speed আৰু কোনো medium-ত পোহৰৰ speed-ৰ অনুপাতক সেই medium-ৰ refractive index বোলে। n = c/v।
12. Snell’s law লিখা। 2/3 Marks নিৰ্দিষ্ট দুটা medium-ৰ বাবে sin i / sin r constant থাকে। অৰ্থাৎ sin i / sin r = constant।
13. Convex lens-ক converging lens কিয় বোলা হয়? 2/3 Marks Convex lens-ৰ মাজেৰে যোৱা parallel light rays refraction-ৰ পিছত principal focus-ত converge কৰে। সেয়ে ইয়াক converging lens বোলে।
14. Concave lens-ক diverging lens কিয় বোলা হয়? 2/3 Marks Concave lens-এ parallel light rays-ক refract কৰাৰ পিছত diverge কৰায়। সেয়ে ইয়াক diverging lens বোলে।
15. Lens formula লিখা। 2/3 Marks Thin lens-ৰ formula হৈছে 1/f = 1/v − 1/u, য’ত f focal length, v image distance আৰু u object distance।
16. Magnification কি? 2/3 Marks Image height আৰু object height-ৰ অনুপাতক magnification বোলে। Mirror-ৰ বাবে m = −v/u আৰু lens-ৰ বাবে m = v/u।
17. Virtual image কি? 2/3 Marks যি image-ত light rays প্ৰকৃততে মিলিত নহয়, কিন্তু backward extension-এ মিলিত হোৱা যেন লাগে, তাক virtual image বোলে।
18. Real image কি? 2/3 Marks Light rays প্ৰকৃততে এটা point-ত মিলিত হৈ যি image সৃষ্টি কৰে, তাক real image বোলে। Real image screen-ত ধৰা যায়।
19. Lateral displacement কি? 2/3 Marks Glass slabৰ মাজেৰে পোহৰ পাৰ হৈ ওলাই অহাৰ পিছত emergent ray incident ray-ৰ parallel হলেও original path-ৰ পৰা sideways shift হয়। এই shift-ক lateral displacement বোলে।
20. Mirror formula কি? 2/3 Marks Spherical mirror-ৰ বাবে object distance, image distance আৰু focal length-ৰ সম্পৰ্ক হৈছে 1/f = 1/v + 1/u।

🏆 10টা Important 5/6 Mark Question Answers

1. পোহৰৰ প্ৰতিফলনৰ নিয়ম দুটা ব্যাখ্যা কৰা। 5/6 Marks

Reflection of light হৈছে কোনো reflecting surface-ত আপতিত light ray পুনৰ একে মাধ্যমলৈ ঘূৰি অহা পৰিঘটনা। Reflection-ৰ দুটা মৌলিক নিয়ম হৈছে—

  1. Incident ray, reflected ray আৰু point of incidence-ত অংকন কৰা normal একেটা plane-ত থাকে।
  2. Angle of incidence আৰু angle of reflection সমান। অৰ্থাৎ ∠i = ∠r।

এই দুটা নিয়ম plane mirror আৰু spherical mirror-ৰ reflection বুজিবলৈ অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

2. Concave আৰু convex mirror-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা। 5/6 Marks

Concave mirror-ৰ reflecting surface ভিতৰৰ ফালে বেঁকা আৰু ই converging mirror। Convex mirror-ৰ reflecting surface বাহিৰৰ ফালে বেঁকা আৰু ই diverging mirror।

Concave mirror-এ object position অনুসৰি real বা virtual, inverted বা erect আৰু বিভিন্ন size-ৰ image সৃষ্টি কৰিব পাৰে। Convex mirror-এ সাধাৰণতে virtual, erect আৰু diminished image সৃষ্টি কৰে।

Convex mirror vehicle rear-view mirror হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কাৰণ ই wider field of view প্ৰদান কৰে।

3. Concave mirror-ত image formation-ৰ বিভিন্ন অৱস্থা ব্যাখ্যা কৰা। 5/6 Marks

Object infinity-ত থাকিলে image focus-ৰ ওচৰত অতি সৰু, real আৰু inverted হয়।

Object C-ৰ বাহিৰত থাকিলে image F আৰু C-ৰ মাজত real, inverted আৰু diminished হয়।

Object C-ত থাকিলে image C-তেই real, inverted আৰু same size হয়।

Object C আৰু F-ৰ মাজত থাকিলে image C-ৰ বাহিৰত real, inverted আৰু enlarged হয়।

Object F-ত থাকিলে reflected rays parallel হয় আৰু image infinity-ত গঠন হোৱা বুলি ধৰা হয়।

Object F আৰু P-ৰ মাজত থাকিলে image virtual, erect আৰু magnified হয়।

4. পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ Snell’s law-ৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা। 5/6 Marks

পোহৰ এটা transparent medium-ৰ পৰা আন এটা transparent mediumলৈ যাওঁতে speed সলনি হয়। এই speed change-ৰ বাবে direction-ও সলনি হ’ব পাৰে।

Point of incidence-ত normal অংকন কৰি incident angle i আৰু refracted angle r জোখা হয়। নিৰ্দিষ্ট দুটা medium-ৰ বাবে Snell’s law অনুসৰি—

sin i / sin r = constant

Rarer mediumৰ পৰা denser mediumলৈ গ’লে ray সাধাৰণতে normal-ৰ ফালে বেঁকে আৰু denser mediumৰ পৰা rarer mediumলৈ গ’লে normal-ৰ পৰা আঁতৰি বেঁকে।

5. Convex lens-ৰ image formation ব্যাখ্যা কৰা। 5/6 Marks

Object infinity-ত থাকিলে image F-ত অতি সৰু, real আৰু inverted হয়। Object 2F-ৰ বাহিৰত থাকিলে image F আৰু 2F-ৰ মাজত real, inverted আৰু diminished হয়।

Object 2F-ত থাকিলে image 2F-তেই same size, real আৰু inverted হয়। Object F আৰু 2F-ৰ মাজত থাকিলে image 2F-ৰ বাহিৰত real, inverted আৰু enlarged হয়।

Object F-ত থাকিলে image infinity-ত গঠন হয়। Object optical centre আৰু F-ৰ মাজত থাকিলে image virtual, erect আৰু magnified হয়।

6. Mirror formula আৰু magnification ব্যাখ্যা কৰা। 5/6 Marks

Spherical mirror-ৰ object distance u, image distance v আৰু focal length f-ৰ মাজত সম্পৰ্ক:

1/f = 1/v + 1/u

Mirror magnification হৈছে image height আৰু object height-ৰ অনুপাত:

m = hᵢ/hₒ = −v/u

Numerical problem সমাধান কৰোঁতে Cartesian sign convention সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

7. Lens formula আৰু magnification লিখি ব্যাখ্যা কৰা। 5/6 Marks

Thin lens-ৰ object distance u, image distance v আৰু focal length f-ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক:

1/f = 1/v − 1/u

Lens magnification:

m = hᵢ/hₒ = v/u

Magnification-ৰ magnitude-এ image object-তকৈ কিমান ডাঙৰ বা সৰু সেইটো বুজায় আৰু sign-এ orientation সম্পৰ্কে তথ্য দিয়ে।

8. Real image আৰু virtual image-ৰ পাৰ্থক্য লিখা। 5/6 Marks

Real image-ত light rays প্ৰকৃততে মিলিত হয় আৰু image screen-ত ধৰা যায়। সাধাৰণতে real image inverted হয়।

Virtual image-ত light rays প্ৰকৃততে মিলিত নহয়; backward extension-এ মিলিত হোৱা যেন লাগে আৰু screen-ত ধৰা নাযায়।

Plane mirror আৰু convex mirror-ৰ image virtual image-ৰ উদাহৰণ। Concave mirror আৰু convex lens-এ উপযুক্ত object position-ত real image সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

9. Refractive index-ৰ অৰ্থ আৰু formula ব্যাখ্যা কৰা। 5/6 Marks

Vacuum-ত পোহৰৰ speed c আৰু কোনো medium-ত পোহৰৰ speed v হলে medium-টোৰ refractive index n হৈছে—

n = c/v

Refractive index হৈছে medium-এ পোহৰৰ propagation speed-ৰ ওপৰত কিমান প্ৰভাৱ পেলায় তাৰ এটা measure। সাধাৰণতে refractive index বেছি হ’লে সেই medium-ত light speed কম হয়।

10. Reflection আৰু refraction-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা। 5/6 Marks

Reflection-ত পোহৰ কোনো reflecting surface-ত পৰি আগৰ mediumলৈ ঘূৰি আহে। Refraction-ত পোহৰ এটা medium-ৰ পৰা আন এটা mediumলৈ যায় আৰু speed সলনি হয়।

Reflection-ৰ মূল law হৈছে ∠i = ∠r। Refraction-ৰ ক্ষেত্ৰত Snell’s law ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

Mirror reflection-ৰ মুখ্য উদাহৰণ, আনহাতে glass বা waterৰ মাজেৰে পোহৰ যোৱা refraction-ৰ উদাহৰণ।

🎯 HSLC Exam Preparation Tips

Reflection and Refraction of Light chapter-ৰ ভাল preparation-ৰ বাবে definition মুখস্থ কৰাৰ লগতে ray diagram, formula আৰু numerical problem practice কৰা উচিত।

  • 🪞 Reflection-ৰ দুটা law ভালদৰে revise কৰক।
  • 📐 Normal আৰু angle of incidence/reflection সঠিকভাৱে আঁকক।
  • 🔮 Concave আৰু convex mirror-ৰ image formation practice কৰক।
  • 🔍 Convex আৰু concave lens-ৰ ray diagrams practice কৰক।
  • 🧮 Mirror formula আৰু lens formula numerical-ত প্ৰয়োগ কৰক।
  • 🌈 Refraction আৰু refractive index-ৰ concept বুজক।
  • 📖 2/3 mark answer point-wise আৰু concise লিখক।
  • 🏆 5/6 mark answer-ত definition + explanation + formula/diagram ব্যৱহাৰ কৰক।
🔥 Quick Revision Order:
Reflection Laws → Mirror Terms → Ray Diagrams → Mirror Formula → Refraction → Snell’s Law → Refractive Index → Lenses → Lens Formula → Magnification → Important Questions

🚀 Related Study Resources

Concept clear কৰাৰ পিছত MCQ practice আৰু সম্পূৰ্ণ Physics chapter revision কৰিলে HSLC preparation অধিক শক্তিশালী হয়।

🔦 Light in Assamese Medium — Complete Concept Notes 🎮 Reflection and Refraction MCQ — Practice Quiz ⚡ Class 10 Physics Assamese Medium — Complete Study Hub 🔬 Class 10 Science Assamese Medium — Complete Notes
Reflection and Refraction of Light Class 10 Assamese Medium Notes

❓ Frequently Asked Questions

Reflection of light কি? কোনো reflecting surface-ত পৰি পোহৰ একে মাধ্যমলৈ ঘূৰি অহাকে reflection of light বা পোহৰৰ প্ৰতিফলন বোলে।
Refraction of light কি? পোহৰ এটা transparent medium-ৰ পৰা আন mediumলৈ যাওঁতে speed আৰু সাধাৰণতে direction সলনি হোৱা ঘটনাক refraction of light বা পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ বোলে।
Reflection আৰু refraction-ৰ পাৰ্থক্য কি? Reflection-ত পোহৰ আগৰ mediumলৈ ঘূৰি আহে, আনহাতে refraction-ত পোহৰ অন্য mediumলৈ প্ৰৱেশ কৰি speed আৰু সাধাৰণতে direction সলনি কৰে।
Mirror formula কি? Spherical mirror-ৰ mirror formula হৈছে 1/f = 1/v + 1/u।
Lens formula কি? Thin lens-ৰ lens formula হৈছে 1/f = 1/v − 1/u।
Convex mirror rear-view mirror হিচাপে কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়? Convex mirror-এ wider field of view দিয়ে আৰু virtual, erect আৰু diminished image সৃষ্টি কৰে।
Refractive index-ৰ formula কি? Refractive index-ৰ formula হৈছে n = c/v।
HSLC-ৰ বাবে এই chapter-ত কি কি practice কৰিব লাগে? Reflection laws, ray diagrams, mirror formula, lens formula, magnification, refraction, refractive index আৰু numerical problems practice কৰিব লাগে।
Scroll to Top