The Human Eye and the Colourful World
Class 10 Assamese Medium-ৰ বাবে chapter-wise exam notes, important questions & answers আৰু quick revision.
এজন ছাত্ৰই এদিন চশমা নোহোৱাকৈ blackboard-ৰ লিখা দূৰৰ পৰা পঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰিলে। লিখাবোৰ অস্পষ্ট লাগিল। পিছত শিক্ষকজনে বুজালে যে চকুৱে সকলো দূৰত্বৰ বস্তু একে ধৰণে focus নকৰে। আকৌ সন্ধিয়া আকাশলৈ চালে সি দেখিলে সূৰ্য ৰঙা আৰু আকাশ নীলা। চকুৰ lens, atmospheric refraction, dispersion আৰু scattering— এই chapter-টোৱে এই সকলো optical phenomenon-ৰ বিজ্ঞান বুজায়।
📖 Chapter Overview
The Human Eye and the Colourful World Class 10 Assamese Medium chapter-ত মানুহৰ চকুৰ গঠন আৰু কাৰ্য, power of accommodation, vision defects, corrective lenses, prism-ৰ দ্বাৰা dispersion, atmospheric refraction আৰু scattering of light আলোচনা কৰা হয়।
HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে এই অধ্যায়ৰ definition-ৰ লগতে “কিয়?” ধৰণৰ reasoning questions-সমূহো বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ।
⚡ 20 Important 2/3 Mark Questions & Answers
চকুৰ lens-এ ciliary muscles-ৰ সহায়ত নিজৰ curvature আৰু focal length সলনি কৰি বিভিন্ন দূৰত্বৰ বস্তু retina-ত স্পষ্টকৈ focus কৰিব পৰা ক্ষমতাক power of accommodation বোলে।
Retina হৈছে চকুৰ ভিতৰৰ light-sensitive layer। Eye lens-এ গঠন কৰা real, inverted আৰু diminished image retina-ত পৰে আৰু ইয়াৰ photoreceptor cells-এ পোহৰৰ সংকেত সৃষ্টি কৰে।
Pupil হৈছে iris-ৰ মাজৰ opening। ইয়াৰ মাজেৰে পোহৰ চকুৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। Iris-এ pupil-ৰ আকাৰ সলনি কৰি চকুত প্ৰৱেশ কৰা পোহৰৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
Cornea চকুৰ সন্মুখৰ স্বচ্ছ অংশ। ই চকুত পোহৰ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়ে আৰু incoming light rays-ৰ refraction-ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
Myopia বা নিকটদৃষ্টিতাত ব্যক্তি ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে কিন্তু দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা নাপায়। Distant object-ৰ image retina-ৰ আগত গঠন হয়।
Myopia সংশোধনৰ বাবে উপযুক্ত ক্ষমতাৰ concave lens ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই incoming rays-সমূহক কিছু diverge কৰাই eye lens-ৰ সহায়ত retina-ত image focus কৰাত সহায় কৰে।
Hypermetropia বা দূৰদৃষ্টিতাত ব্যক্তি দূৰৰ বস্তু দেখা পায় যদিও ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা নাপায়। Near object-ৰ image retina-ৰ পিছফালে গঠন হ’বলৈ চেষ্টা কৰে।
Hypermetropia সংশোধনৰ বাবে উপযুক্ত ক্ষমতাৰ convex lens ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
বয়স বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে ciliary muscles-ৰ flexibility কমি যোৱা আৰু eye lens-ৰ accommodation ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত হোৱা vision defect-ক presbyopia বোলে।
Lens-ৰ power-ৰ SI unit হৈছে dioptre (D)।
ইয়াত f metre-ত লোৱা focal length আৰু P dioptre-ত প্ৰকাশ কৰা হয়।
White light-এ prism-ৰ মাজেৰে পাৰ হওঁতে বিভিন্ন colour-ত বিভক্ত হোৱা phenomenon-ক dispersion of light বোলে।
VIBGYOR হৈছে spectrum-ৰ সাতটা ৰং মনত ৰখাৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ: Violet, Indigo, Blue, Green, Yellow, Orange, Red।
পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ বিভিন্ন density-ৰ স্তৰৰ মাজেৰে পোহৰ পাৰ হওঁতে হোৱা refraction-ক atmospheric refraction বোলে।
তৰা পৰা অহা পোহৰ atmosphere-ৰ বিভিন্ন স্তৰত বাৰে বাৰে refract হয়। বায়ুমণ্ডলীয় অৱস্থা সলনি হোৱাৰ বাবে apparent brightness সলনি হোৱা যেন লাগে। সেয়েহে stars twinkle কৰে।
Planets extended sources হিচাপে দেখা যায়। Planet-ৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা অহা পোহৰৰ variations গড় হৈ যোৱাৰ বাবে atmospheric effect তুলনামূলকভাৱে কম দেখা যায়।
পোহৰ বায়ুমণ্ডলত থকা ক্ষুদ্ৰ particles বা molecules-ৰ দ্বাৰা বিভিন্ন দিশলৈ ছিটিকি যোৱাক scattering of light বোলে। আকাশ নীলা দেখা আৰু সূৰ্যাস্তৰ সময়ত সূৰ্য ৰঙা দেখা এই phenomenon-ৰ সৈতে জড়িত।
Sunlight-ৰ short wavelength component, বিশেষকৈ blue light, atmosphere-ৰ ক্ষুদ্ৰ particles-ৰ দ্বাৰা অধিক scatter হয়। মানুহৰ চকু blue-ৰ প্ৰতি যথেষ্ট সংবেদনশীল হোৱা বাবে আকাশ নীলা দেখা যায়।
এই সময়ত সূৰ্যৰ পোহৰে atmosphere-ৰ মাজেৰে দীঘল পথ অতিক্ৰম কৰে। Short wavelength light অধিক scatter হৈ যায় আৰু red/orange light তুলনামূলকভাৱে আমাৰ চকুলৈ অধিক পৰিমাণে আহে। সেয়েহে সূৰ্য ৰঙা বা কমলা দেখা যায়।
Myopia: দূৰৰ বস্তু অস্পষ্ট; concave lens-এ সংশোধন কৰে।
Hypermetropia: ওচৰৰ বস্তু অস্পষ্ট; convex lens-এ সংশোধন কৰে।
🔥 10 Important 5/6 Mark Questions & Answers
মানুহৰ চকু এটা জটিল optical instrument। ইয়াৰ মুখ্য অংশসমূহ হৈছে:
- Cornea: চকুৰ সন্মুখৰ স্বচ্ছ অংশ; পোহৰৰ refraction-ত সহায় কৰে।
- Iris: pupil-ৰ আকাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
- Pupil: ইয়াৰ মাজেৰে পোহৰ চকুত প্ৰৱেশ কৰে।
- Eye lens: convex lens-ৰ দৰে কাম কৰি পোহৰ focus কৰে।
- Ciliary muscles: lens-ৰ curvature সলনি কৰি accommodation-ত সহায় কৰে।
- Retina: ইয়াত real, inverted আৰু diminished image গঠন হয়।
- Optic nerve: retina-ৰ পৰা visual signals মগজুলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে।
এইদৰে পোহৰ চকুত প্ৰৱেশ কৰি lens-ৰ দ্বাৰা retina-ত focus হয় আৰু visual signals মগজুলৈ যোৱাৰ ফলত আমি বস্তু দেখা পাওঁ।
চকুৰ lens-এ বিভিন্ন দূৰত্বৰ বস্তু retina-ত স্পষ্টকৈ focus কৰিবলৈ নিজৰ focal length সলনি কৰিব পাৰে। এই ক্ষমতাক power of accommodation বোলে।
ওচৰৰ বস্তু চাওঁতে ciliary muscles সংকুচিত হয়, lens অধিক convex হয় আৰু focal length কমে। দূৰৰ বস্তু চাওঁতে lens তুলনামূলকভাৱে পাতল হয় আৰু focal length বৃদ্ধি পায়।
Lens power-ৰ unit হৈছে dioptre।
Myopia হৈছে এনে vision defect য’ত ওচৰৰ বস্তু স্পষ্ট দেখা যায় কিন্তু দূৰৰ বস্তু অস্পষ্ট দেখা যায়।
কাৰণ:
- Eyeball অত্যধিক দীঘল হোৱা।
- Eye lens-ৰ converging power অত্যধিক হোৱা।
Myopia-ত distant object-ৰ image retina-ৰ আগত গঠন হয়।
সংশোধন: উপযুক্ত ক্ষমতাৰ concave lens ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Concave lens-এ light rays diverge কৰাই eye lens-এ retina-ত image focus কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।
Hypermetropia হৈছে এনে vision defect য’ত দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা যায় কিন্তু ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা নাযায়।
কাৰণ:
- Eyeball তুলনামূলকভাৱে সৰু হোৱা।
- Eye lens-ৰ converging power কম হোৱা।
Near object-ৰ image retina-ৰ পিছফালে গঠন হ’বলৈ চেষ্টা কৰে।
সংশোধন: উপযুক্ত ক্ষমতাৰ convex lens ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Convex lens-এ rays converge কৰাই eye lens-ৰ সহায়ত retina-ত image focus কৰিবলৈ সহায় কৰে।
বয়স বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে eye lens-ৰ elasticity আৰু ciliary muscles-ৰ flexibility কমি যায়। ফলত accommodation ক্ষমতা হ্ৰাস পায় আৰু ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ চাবলৈ অসুবিধা হয়। ইয়াক presbyopia বোলে।
প্ৰয়োজন অনুসৰি corrective lenses ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক সংশোধন কৰিব পাৰি। কিছুমান ক্ষেত্ৰত near আৰু distant vision দুয়োটাৰ বাবে bifocal lens ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
White light বিভিন্ন colour-ৰ পোহৰৰ সমষ্টি। White light prism-ৰ মাজেৰে পাৰ হওঁতে বিভিন্ন colour-ৰ rays বিভিন্ন পৰিমাণে deviate কৰে। ফলত white light এটা spectrum-ত বিভক্ত হয়। এই phenomenon-ক dispersion বোলে।
Spectrum-ৰ সাতটা colour হৈছে VIBGYOR—Violet, Indigo, Blue, Green, Yellow, Orange আৰু Red।
Violet-ৰ deviation সৰ্বাধিক আৰু red-ৰ deviation সৰ্বনিম্ন।
Atmospheric refraction-ৰ বাবে তৰাৰ apparent brightness সলনি হোৱা যেন লাগে।
সূৰ্য horizon-ৰ তলত থাকিলেও atmospheric refraction-ৰ বাবে কিছু আগতে দেখা যায়।
সূৰ্য প্ৰকৃততে horizon-ৰ তললৈ যোৱাৰ পিছতো কিছু সময় দেখা যায়।
তৰা বহু দূৰত থকাৰ বাবে point source হিচাপে দেখা যায়। তৰাৰ পৰা অহা পোহৰ atmosphere-ৰ বিভিন্ন স্তৰত refraction-ৰ ফলত irregularly bend হয়। ফলত তৰাৰ apparent brightness সলনি হোৱা যেন লাগে আৰু তৰা twinkle কৰে।
Planet তুলনামূলকভাৱে extended source হিচাপে দেখা যায়। ইয়াৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা অহা পোহৰৰ variations গড় হৈ যোৱাৰ বাবে twinkling effect সাধাৰণতে লক্ষ্য কৰা নাযায়।
Sunlight বিভিন্ন wavelength-ৰ পোহৰৰ সমষ্টি। Atmosphere-ৰ molecules আৰু ক্ষুদ্ৰ particles-এ short wavelength light অধিক scatter কৰে। Blue light তুলনামূলকভাৱে অধিক scatter হোৱা বাবে আকাশ নীলা দেখা যায়।
সূৰ্যোদয় আৰু সূৰ্যাস্তৰ সময়ত sunlight-এ atmosphere-ৰ মাজেৰে দীঘল দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰে। Blue আৰু অন্যান্য short wavelength light অধিক scatter হৈ যায়। Red আৰু orange light তুলনামূলকভাৱে অধিক আমাৰ চকুলৈ আহে। সেয়েহে সূৰ্য ৰঙা/কমলা দেখা যায়।
- মানুহৰ চকু এটা optical instrument।
- Eye lens-এ retina-ত real, inverted আৰু diminished image গঠন কৰে।
- Accommodation-ৰ সহায়ত near আৰু distant objects focus কৰা হয়।
- Myopia concave lens-এ সংশোধন কৰা হয়।
- Hypermetropia convex lens-এ সংশোধন কৰা হয়।
- Presbyopia বয়সজনিত accommodation defect।
- Prism white light-ৰ dispersion ঘটায়।
- Atmospheric refraction-ৰ বাবে stars twinkle কৰে।
- Scattering-ৰ বাবে sky blue আৰু sunset red/orange দেখা যায়।
🧠 Super-Fast Revision
Image formation + light-sensitive layer.
Focal length সলনি কৰি focus কৰা।
Distant objects blurred → Concave lens.
Near objects blurred → Convex lens.
Age-related loss of accommodation.
White light → spectrum.
Atmospheric refraction.
Scattering of shorter wavelengths.
Long atmospheric path + scattering.
P = 1/f; unit = dioptre.
🎯 HSLC Exam Preparation Tips
- Myopia, Hypermetropia আৰু Presbyopia-ৰ definition ভালদৰে শিকা।
- Myopia → Concave আৰু Hypermetropia → Convex এই mapping নিশ্চিতভাৱে মনত ৰাখা।
- Stars twinkle আৰু planets নকৰাৰ reason-based answer practice কৰা।
- Sky blue আৰু sunset red-ৰ scattering explanation ভালদৰে বুজা।
- VIBGYOR-ৰ order মনত ৰাখা।
- Lens power formula P = 1/f আৰু unit Dioptre মনত ৰাখা।
- Long answer-ত definition + cause + effect + correction এই structure ব্যৱহাৰ কৰা।
🚀 More Class 10 Study Resources
🎮 Notes পঢ়িলা? এতিয়া নিজৰ Knowledge Test কৰা!
Chapter preparation সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ MCQ practice কৰাটো পৰৱৰ্তী step।
🎯 Start Human Eye MCQ ⚡ Explore Physics❓ Frequently Asked Questions
মানুহৰ চকু, accommodation, vision defects, corrective lenses, dispersion, atmospheric refraction আৰু scattering of light এই chapter-ৰ মুখ্য বিষয়।
Myopia সংশোধনৰ বাবে concave lens ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
Hypermetropia সংশোধনৰ বাবে convex lens ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
Atmospheric refraction-ৰ বাবে তৰাৰ apparent brightness সলনি হোৱা যেন লাগে, সেয়েহে stars twinkle কৰে।
Atmosphere-ৰ ক্ষুদ্ৰ particles-এ short wavelength light অধিক scatter কৰাৰ ফলত blue light অধিক দৃশ্যমান হয় আৰু আকাশ নীলা দেখা যায়।
Prism-ৰ মাজেৰে white light পাৰ হওঁতে বিভিন্ন colour-ত বিভক্ত হোৱা phenomenon-ক dispersion of light বোলে।